De Kunst van het Vermijden: en waarom vermijden NIET werkt!

“Bah, ik wil me niet zo rot voelen… ik moet maar even een (film kijken/naar vrienden toe/een glaasje wijn drinken/sporten/werken/mediteren/you name it/fill in the blanks) ______________”

Vul zelf maar in. Op dat lijntje kan daadwerkelijk van alles staan. Als mensen zijn we zo ontzettend goed in het vermijden, dat we het zowat als een kunst hebben verheven. Een hele subtiele kunst wel… Want vermijding hoeft lang niet altijd duidelijk aanwezig te zijn…

Sterker nog, veel vermijding gaat onbewust en heel subtiel.

Wanneer je bijvoorbeeld een paniekstoornis hebt, en regelmatig een paniekaanval met hyperventilatie, dan ga je liever niet in het midden van een volle bioscoopzaal zitten (los van dat dat nu in Corona-tijd niet aan de orde is, *ahem* nou ja, je snapt me wel…)

Of je bent erg bang om enge ziektes onder de leden te hebben (=hypochondrie), en zoekt vaak op Google naar symptomen die lijken op de jouwe. Eigenlijk vermijd je hiermee óók iets, namelijk: de angst om ziek te zijn. Je wilt die angst (logischerwijze) helemaal niet voelen! En dus ga je op zoek naar geruststelling.

Zo vermijden we wat af, als mens.

En dat is soms best oké, prima zelfs. Want je mag natuurlijk wel eens afleiding zoeken wanneer je je rot voelt.

Maar wanneer je constant blijft vermijden (op welke manier dan ook) en angst hierbij de drijfveer is, gaat er op lange termijn iets helemaal mis.

Je lost het onderliggende probleem, die angst, niet op. Sterker nog, je maakt ‘m alleen maar groter!!

Vermijding leidt tot grotere angst en andere klachten:

Even een paar voorbeelden:

Stel je voor dat je inderdaad paniekklachten hebt. Wanneer je eenmaal één keer een paniekaanval in je leven hebt gehad, heb je dat waarschijnlijk als zodanig naar ervaren, dat je sindsdien hyperalert bent geworden op de signalen van jouw lichaam. Pijntjes, druk op de borst, duizelig, een wazig gevoel in je hoofd, misselijk gevoel in je buik… allemaal súpernaar! Mensen zonder paniekstoornis zullen die klachten opmerken en sneller denken: ‘ach, gaat vanzelf weer over’. Terwijl iemand met paniekstoornis volledig in de stress kan schieten door dergelijke klachten! En logisch ook, gezien de ervaringen in het verleden… door onder andere winkels te vermijden, het ov niet meer in te gaan en bijvoorbeeld in een bioscoopzaal bij het gangpad gaan zitten, geef je jouw hersenen NOG meer een bevestiging dat die plaatsen ‘eng’ zijn. Dat je je daar ‘naar’ kunt gaan voelen. ‘Ik kan maar beter thuis blijven’. Logische gedachte wel. Maar hij werkt averechts, want je wereldje wordt zo stukje bij beetje kleiner!

Tweede voorbeeld van vermijding die leidt tot meer / heftiger klachten (en deze is wat minder bekend): wanneer je nare gevoelens ervaart zoals boosheid of (intens) verdriet, willen we die als mens vaak niet voelen. Emoties merk je vaak ook in je lichaam (of zie je terug in gepieker), en kan dus ook bepaalde lichamelijke klachten veroorzaken (vooral wanneer je die emoties een lange tijd vermijdt en negeert). Omdat die gevoelens zo sterk aanwezig kunnen zijn, willen we er zo snel mogelijk vanaf. En heel veel mensen hebben dan de neiging om te vluchten, te vermijden, of te verdoven (dit komt in feite allemaal op hetzelfde neer).

Laatste voorbeeld dat ik je wil geven, is confrontatiemijdend zijn. Veel mensen vinden het lastig om confrontaties aan te gaan met anderen. Uit angst voor afwijzing, angst voor de heftigheid van de reactie van die ander. Uiteindelijk ontstaan er natuurlijk problemen, wanneer je confrontaties met mensen uit de weg BLIJFT gaan. Schijnbaar is er een onopgelost conflict of probleem. En het kan dan zomaar zo zijn, dat JIJ at the end of the story het onderspit delft en dat mensen over je heen lopen. Of misbruik van je maken.

Begrijp me niet verkeerd: het IS ook heel spannend om gesprekken aan te gaan met vrij dominante of op zijn minst directe mensen. Die altijd wel wat weten te zeggen en altijd hun mening klaar hebben staan. Zeker wanneer jij weet van jezelf, dat je vaak even de tijd nodig hebt om een tegenargument op je in te laten werken. Om het allemaal te laten bezinken. Maar er kan natuurlijk een onzekerheid onder zitten bij jou, en als je die niet tackelt en blijft vermijden, lost er niks op. Dan ben je straks alleen maar verder van huis… daar word je zelf niet gelukkiger op!

Dus ook hier geldt: onderdruk je gedachten of gevoelens TE lang, dan werkt het averechts! Uiteindelijk zal het zich ergens gaan wreken. Bij de ene persoon uit zich dat in een depressie (nare gevoelens en bijvoorbeeld boosheid slaan naar binnen toe). Een burnout (je raakt volledig opgebrand omdat je constant gevlucht bent in het doorgaan en werken). Veel fysieke klachten (Nek- en schouders, veel migraine, onregelmatige menstruaties of bijvoorbeeld rugpijn). Of juist heftige emotionele uitbarstingen en reacties (die gezien de situatie buitenproportioneel zijn, aldus de omgeving).

Gevoelens vermijden – of het nu angst is, boosheid, verdriet of een ander gevoel – is op lange termijn nooit een goed idee!

Een ander nadeel van vermijden op lange termijn, is dat we daardoor onszelf de kans ontzeggen om nieuwe vaardigheden te leren. Of om problemen op te lossen. We leren bovendien ook niet om onrust te verdragen, terwijl dat gevoel er soms gewoonweg bij hoort. En het een normaal, veelvoorkomend gevoel is. We leren ons brein zo, dat de dingen waar we zo bang voor zijn ook daadwerkelijk dingen zijn om bang voor te zijn. En dat onze problemen nooit kunnen en zullen worden opgelost!

Hoe kun je nou stoppen met Vermijdingsgedrag?

Hier een paar tips:

  1. Deel een oplossing van een probleem op in kleinere stapjes – vaak willen we te snel te veel. En dat gaat nu eenmaal niet (als jij realistisch nadenkt, weet je dat stiekem ook gewoon… 😉 ) Werk eerst door de makkelijke stapjes heen; zo groei je steeds een beetje, en kun je daarna de moeilijker stapjes ook beter aan!
  2. Beeld je in dat jouw 80-jarige bejaarde ‘ik’ voor jou zou staan, een wijze versie van jezelf met veel levenservaring. Welke adviezen zou hij/zij jou geven in deze situatie? Je hebt vaak meer wijsheid in jou zitten, dan je in de gaten hebt. Probeer vaker even ‘in te checken’ bij jouw wijze ‘ik’.
  3. Beoefen mindfulness; mindfulness gaat er heel erg om, dat je jouw brein traint om meer in het NU te zijn met je aandacht. In plaats van in het verleden te blijven hangen. Of juist enorm met de mogelijke toekomst bezig te zijn in je hoofd. Mindfulness leert je anders omgaan met hetgeen wat er NU is. Met de realiteit. En soms is de realiteit nu eenmaal niet fijn, niet leuk, en allesbehalve grappig… 🙁 Wanneer je bovendien in het NU een onrust of ongemak bij jezelf observeert, kun je simpelweg even gaan zitten op een stoel. En dat gevoel van onrust goed proberen te voelen. Stel jezelf de vragen: waar zit dit gevoel in mijn lichaam? Hoe groot is het gevoel? Wat voor soort gevoel is het precies (stekend, zeurend, draaiend, kolkend, constant aanwezig of komt in vlagen, etc.) Zonder te oordelen over WAT je voelt! (Dit laatste is wel belangrijk, want we kunnen als mens erg streng voor onszelf zijn en ‘het maar onzin vinden dat die onrust er is’ bijvoorbeeld. Dit is wederom een subtiele vorm van vermijding, en werkt averechts.)
  4. Houd jezelf verantwoordelijk of vraag of een ander jou verantwoordelijk houdt; je hebt soms echt even een steuntje in de rug nodig. En dat klinkt misschien heel kinderachtig, maar dat is het niet: ons brein werkt nu eenmaal zo. Dus er is niets om je voor te schamen. Vraag om hulp als je het nodig hebt. Iedereen loopt tegen dit soort dingen aan!
  5. Zoek externe steun; schakel bijvoorbeeld een coach of psycholoog in. Volg een mindfulness training, om je gevoelens van ongemak en angst beter te leren verdragen. En om te leren dingen los te laten of er anders mee om te kunnen gaan. Het kan zijn dat je nooit hebt geleerd om goed met die gevoelens om te gaan. Misschien heb je dat vanuit jouw gezin niet meegekregen. Hoe dan ook – op school leerden we dit soort vaardigheden zéker niet! Dus schaam je er niet voor, dat je die skills (nog) niet hebt! En leer ze van iemand die het beter kan. Beter laat dan nooit, niet waar? 😉 Je kunt er de rest van jouw leven nog veel plezier van hebben. Denk je eens in, hoeveel vrijheid en ruimte en rust dat zou opleveren….!

Wanneer je zelf dingen vermijdt, is het ontzettend belangrijk dat je blijft checken bij jezelf of bepaalde keuzes die je in deze maakt goed voelen. Blijf constant in die spiegel kijken en wees eerlijk tegen jezelf.


Wil je leren om minder te vermijden en jouw angsten of andere nare gevoelens onder ogen te zien? Stress en piekeren te verminderen of wat liever voor jezelf te worden? Onlangs heb ik een online mindfulness training ontwikkeld, gebaseerd op de reguliere mindfulness training die je overal ook in groepsverband kunt volgen. Echter alleen een stukje goedkoper 😉 (De prijs gaat komende week omhoog!) Binnenkort geef ik bovendien een Online LIVE ronde, waarbij ik de training online begeleid. Meer weten? Lees hier meer over mijn online mindfulness training “Breathe. Chill. Relax.”


Liefs, xo,
Jamila.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *